Racibórz

Mapa (Plan Miasta)

O Raciborzu

Miasto powiatowe w województwie śląskim, w Kotlinie Raciborskiej, nad Odrą. 59 tysięcy mieszkańców (2002).

Ważny ośrodek przemysłowy i handlowo-usługowy; przemysł: elektromaszynowy (Fabryka Kotłów Rafako SA, Kolejowe Zakłady Maszyn Kolzam), chemiczny (SGL Carbon Polska SA, do 2004 ZEW SA, Chemii Gospodarczej Henkel Polska SA), spożywczy, w tym Cukrownia Racibórz, zakłady cukiernicze Mieszko SA, drzewny (meble), materiałów budowlanych. Wiele organizacji gospodarczych, m.in.: Raciborska Izba Gospodarcza, Stowarzyszenie "Kupiec Śląski", Śląskie Towarzystwo Gospodarcze Pro Europa; siedziba Euroregionu Silesia. Ważny węzeł komunikacyjny: drogi Opo-le-Pszczyna, Racibórz-Bogumin (przez przejście w Chałupkach) do Głogówka, Głubczyc i do przejścia Pietraszyn-Sudice, ponadto linie kolejowe Kędzierzyn-Koźle-Bogumin, Racibórz-Nysa (przez Głubczyce i Prudnik); węzeł szlaków turystycznych (Polskich Szkół Mniejszościowych, Husarii Polskiej), liczne ścieżki rowerowe.

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, wiele szkół ponadgimnazjalnych; działają: muzeum, domy kultury. Raciborska Orkiestra Symfoniczna, Towarzystwo Miłośników Ziemi Raciborskiej, Stowarzyszenie Kultury Ziemi Raciborskiej (dziecięcy i młodzieżowy zespół folklorystyczny Raciborzanie, zespoły taneczne, kapela ludowa); liczne imprezy kulturalne, m.in. Dni Raciborza, Dni Muzyki Organowej, Festiwal Pieśni Chóralnej do słów J. von Eichendorffa, Wielkanocna Procesja Konna. Obiekty sportowe (10 stadionów i dużych boisk, 3 hale, 2 kryte pływalnie, korty tenisowe, lodowisko i strzelnica), kluby oraz wiele imprez sportowych i rekreacyjnych (Memoriał im. E. Starzyńskiego w zapasach, Grand Prix Polski w pływaniu, Międzynarodowy Turniej Szachowy o puchar Prezydenta Miasta, Kolarski Memoriał im. mł. kpt. A. Kaczyny i druha A. Malinowskiego, rajdy turystyczne i rowerowe); turystyczna baza noclegowa.

Stare miasto, z odbudowanymi po wojnie kamienicami w rynku, znajduje się w północnej części śródmieścia (na lewym brzegu Odry); zabudowa przemysłowa jest skupiona głównie między Odrą a Kanałem Ulgi oraz przy linii kolejowej; poza centrum przeważają bloki mieszkalne, a w dzielnicach peryferyjnych (dawne wsie) - domy jednorodzinne i gospodarstwa chłopskie; na wschodzie (dzielnice Brzezie, Dębicz, Markowice) ośrodki wypoczynkowe i obiekty rekreacyjne (Arboretum Bramy Morawskiej, południowa część rezerwatu Łężczok, parki leśne, miniogród zoologiczny).

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Historia Miasta

Wczesnośredniowieczny gród broniący przeprawy przez Odrę, wzmiankowany 1108 w kronice Galla Anonima (zdobycie Raciborza przez rycerzy Bolesława III Krzywoustego); w XII w. siedziba kasztelanii oraz osada handlowa na skrzyżowaniu szlaków z Czech i Moraw do Krakowa oraz na Ruś i Śląsk; prawa miejskie przed 1235 (1211-1217?); w XIII w. szybki rozwój Raciborza, duży ośrodek handlowy (składy soli, największe na Górnym Śląsku targi zbożem) i rzemieślniczy (zwłaszcza sukiennictwo i tkactwo); od około 1177 stolica księstwa raciborskiego, od 1337 w posiadaniu Przemyślidów opawskich, 1521-32 własność Piastów opolskich, 1645 oddany w zastaw polskim Wazom, później m.in. w posiadaniu Habsburgów; od 1327 pod zwierzchnictwem Czech, od 1526 w monarchii Habsburgów; 1633 i 1642, w czasie wojny trzydziestoletniej 1618-48, zdobyty i zniszczony przez wojska szwedzkie; niszczony następnie powodziami i pożarami - podupadł.

Od 1742 w państwie pruskim (zgermanizowana nazwa Ratibor); od 1846 połączenie kolejowe; w połowie XIX w. rozwój przemysłu (m.in.: maszynowego, ełektrotechnicznego, stalownie, odlewnie); w 2. połowie XIX i XX w. ośrodek polskości, m.in. Dom Polski "Strzecha", Towarzystwo Polsko-Górnośląskie, polska księgarnia, czasopisma (m.in. "Nowiny Raciborskie"), chóry polskie Harmonia i Hasło, działalność ZPwN; udział mieszkańców w powstaniach śląskich 1919-21; po plebiscycie na Górnym Śląsku 1921 Racibórz pozostał w granicach Niemiec. W czasie II wojny światowej 8 oddziałów roboczych jeńców: brytyjskich, francuskich, sowieckich i włoskich obozu w Łambinowicach, 6 niemieckich obozów pracy przymusowej, obóz dla wysiedlonych Polaków oraz ciężkie wiezienie. Od 1945 w Polsce; do 1975 i od 1999 siedziba powiatu; 1975 do Raciborza włączono wieś Brzezie nad Odrą, 1977 - Markowice. W 1997 miasto zostało częściowo zatopione przez powódź.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Księstwo raciborskie

Księstwo raciborskie - księstwo położone w południowo-wschodniej części Śląska, ze stolicą w Raciborzu; wydzielone przed 1175 dla Mieszka I Plątonogiego, 1179 powiększone o zachodnie obszary Małopolski (Bytom, Siewierz, Oświęcim); ok. 1201-1202 połączone z księstwem opolskim, od 1290 odrębne księstwo w posiadaniu Przemyśla (prawnuka Plątonogiego), od 1327 lenno czeskie; w skład księstwa raciborskiego wchodziły wówczas: Racibórz, Żory, Pszczyna, Rybnik, Gliwice z okręgami oraz Koźle (trzymane w zastawie); 1336 na Leszku, synu Przemyśla, skończyła się linia Piastów raciborskich i 1337 Jan Luksemburski nadał księstwo raciborskie księciu opawskiemu Mikołajowi II z rodu Przemyślidów; 1377 podzielone na 3 dzielnice: kamiowską (z Raciborzem), głubczycką i opawską; 1437 z księstwa kamiowskiego wydzielono odrębne księstwo raciborskie; po wygaśnięciu panującej tam linii Przemyślidów 1521 księstwo raciborskie przejął ostatni książę opolski, Jan II Dobry; odtąd oba księstwa miały wspólne dzieje (często zwane księstwem opolsko-raciborskim); od 1742 w państwie pruskim; 1812 tytuł księcia raciborskiego przyznano elektorowi heskiemu Wiktorowi Amadeuszowi (zm. 1834), następnie księciu Wiktorowi Hohenlohe-Schillingsfurst, którego potomkowie utrzymali tytuł i dobra do 1945.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Turystyka i zabytki

W XIII w. Racibórz był stolicą odrębnego księstwa piastowskiego, średniowieczny zamek powstał na reliktach grodu wzniesionego w XI w. na wyspie zwanej Ostrogiem, otoczonej ramionami Odry. Jednym z ważniejszych członów gotyckiego zamku jest kaplica, przypominająca paryską Sainte Chapelle. Zbudowano ją około 1290 przy wschodnim skrzydle zamku. Zamek w XVII w. został przebudowany na renesansową rezydencję. Po drugiej stronie Odry zachowały się fragmenty średniowiecznych murów miejskich z Basztą Więzienną oraz barokowa kolumna maryjna z 1727. Dawny kościół Świętego Ducha to dziś siedziba muzeum. Jego unikatową atrakcją jest mumia egipska, która trafiła do Raciborza w połowie XIX w. W mieście są ponadto gotyckie kościoły: famy Wniebowzięcia NMP z pięknym barokowym ołtarzem głównym i bogato rzeźbionymi stallami oraz podominikański św. Jakuba z barokową kaplicą grobową hrabiów von Gaschin. Przy wschodniej granicy miasta, leżącej na skraju Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Rud Wielkich, utworzono Arboretum Bramy Morawskiej - ogród dendrologiczny, chroniący roślinność specyficznego korytarza ekologicznego okolic Bramy Morawskiej.

Zabytki:

Źródła:
  1. Atrakcje Turystyczne Polski, pod red. Moniki Karolczuk-Kędzierskiej, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2006
  2. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Racibórz w liczbach

Powierzchnia miasta 75,0 km2 (7 501 ha)
Aktualna liczba mieszkańców (liczba ludności) 57 352
Liczba urodzeń w 2006 roku 458
Liczba zgonów w 2006 roku 480
Ilość osób, które zameldowały się do miasta w roku 2006 434
Ilość osób, które wymeldowały się z miasta w roku 2006 549
Ilość osób, które pracują 15 644
Bezrobocie: liczba bezrobotnych mieszkańców 1 712
Ilość książek w miejskich bibliotekach 205 136 sztuk
Nowopowstałe mieszkania w 2006 roku 23 (o średniej powierzchni 159,6 m2)
Nowe budynki oddane do użytku w 2006 roku 51
Ilość firm, instutycji i przedsiębiorstw (podmiotów gospodarczych) działających na terenie miasta 4 912
Dochody miasta (gminy) 108 943 640,57 zł
Wydatki miasta (gminy) 118 126 509,68 zł
Średnia pensja w powiecie raciborskim 2 264,95 zł (co stanowi 85,9% średniej krajowej)
Ilość samochodów osobowych w powiecie raciborskim 29 492
Ilość ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych na 100 tysięcy mieszkańców 9,1
Źródło:
  1. Wybrane statystyki z Banku Danych Regionalnych, 2006
2007 (c) www.miaston.pl